Flexibele nettarieven zijn niet genoeg, organiseer flexibiliteit regionaal

Opinie door Wouter Ellis, Energieconsultant Integrale Energiesystemen bij Equans

De combinatie van geopolitieke spanningen, stijgende energieprijzen en een overbelast elektriciteitsnet laat weinig ruimte voor twijfel: ons energiesysteem staat onder druk. Tegelijkertijd groeit de vraag naar elektriciteit sneller dan het net kan worden uitgebreid, waardoor netcongestie steeds vaker een directe beperking vormt voor bedrijven die willen verduurzamen of uitbreiden.

In dat licht is de introductie van tijdsafhankelijke nettarieven door regionale netbeheerders een logische en noodzakelijke stap. Door prijsprikkels te koppelen aan piekmomenten worden bedrijven gestimuleerd om hun energiegebruik beter te spreiden. Slimmer gebruik van het net kan een aanzienlijk deel van de druk op piekmomenten wegnemen en bijdragen aan het beperken van verdere uitbreiding. Maar het is niet genoeg.

Wie denkt dat netcongestie hiermee structureel wordt opgelost, onderschat de omvang van het probleem. De kern van de uitdaging ligt niet alleen in het gedrag van individuele gebruikers, maar in de manier waarop we flexibiliteit in het systeem organiseren.

Op het hoogspanningsnet van TenneT is het al mogelijk om met flexibele energiecontracten te werken voor grootverbruikers. Wanneer dit wordt doorgetrokken naar het middenspanningsnet, ontstaat de kans om niet alleen de aanbodkant, maar juist ook de vraagkant beter te reguleren. Dat vraagt echter om een fundamenteel andere benadering dan we nu hanteren.

Het huidige model legt de verantwoordelijkheid voor flexibiliteit impliciet bij individuele bedrijven. In de praktijk blijkt dat slechts voor een beperkte groep haalbaar. Grote bedrijven kunnen investeren in optimalisatie en opslag, maar voor het overgrote deel van het mkb is dat geen realistische optie. Tegelijkertijd blijft hun behoefte aan betrouwbare energievoorziening onverminderd groot. Daar wringt het.

Zolang flexibiliteit op individueel niveau wordt georganiseerd, blijft het systeem inefficiënt en versnipperd. De echte versnelling zit in het bundelen van vraag en flexibiliteit op regionaal niveau.

Door op bedrijventerreinen of in regio’s te werken met grootschalige energieopslag - bijvoorbeeld één centrale batterij - kan de vraag naar energie worden geharmoniseerd. Energie wordt lokaal opgeslagen en ingezet op piekmomenten, waardoor het middenspanningsnet structureel wordt ontlast en bedrijven toch kunnen beschikken over de energie die zij nodig hebben.

Dat vraagt om een andere inrichting van het systeem. Netbeheerders hebben de taak om elektriciteit te transporteren en niet om deze op te slaan, en beschikken bovendien niet over de capaciteit om deze rol uit te breiden. Dat betekent dat marktpartijen de ruimte moeten krijgen om flexibiliteit aan de vraagkant te organiseren, met de overheid en netbeheerders als kaderstellende en regisserende partijen.

Publiek-private samenwerking kan hierin een versneller zijn, bijvoorbeeld door te werken aan regionale oplossingen en een gezamenlijke blauwdruk waar partijen aan moeten voldoen.

De urgentie is duidelijk. Nederland heeft te maken met een van de zwaarst belaste elektriciteitsnetten van Europa en tegelijkertijd met de hoogste dieselprijzen. In een tijd waarin geopolitieke spanningen de energievoorziening verder onder druk zetten en prijzen blijven stijgen, is afwachten geen optie meer.