Opinie door Wouter Ellis, energieconsultant integrale energiesystemen

Nederlandse bedrijven verliezen geen terrein door netcongestie. Ze verliezen terrein omdat ze blijven denken dat netcongestie het probleem is. Terwijl bedrijven in Canada, China en India hun fabrieken versneld elektrificeren en hun energiesysteem strategisch herinrichten, blijven we in Nederland hangen in discussies over wat niet kan: te weinig capaciteit, te lange vergunningstrajecten, te hoge kosten.

Maar de realiteit is harder: de energietransitie is niet meer alleen een technisch probleem. Het is een concurrentievraagstuk geworden. En Nederlandse bedrijven lopen achter omdat ze energie nog steeds niet als corebusiness behandelen. De echte achterstand zit niet in het net, maar in de boardroom.

Niet het net, maar de mindset zet Nederlandse bedrijven buitenspel

Het elektriciteitsnet zit nagenoeg vol. Dat is een feit. Maar dat geldt niet alleen voor Nederland. Het verschil is hoe bedrijven ermee omgaan. In Nederland wachten veel organisaties op uitbreiding van het net of versoepeling van regels. Internationaal gebeurt het tegenovergestelde: bedrijven herontwerpen hun processen rondom energie.

Dat zie je bijvoorbeeld bij frietproducent McCain, die kiest voor volledig elektrische fabrieken in Canada. Niet omdat het daar makkelijker is, maar omdat ze energie daar strategisch benaderen.

In Nederland zien we diezelfde beweging, maar kleinschaliger en vaak onder de radar. Bedrijven die hun volledige energiehuishouding in kaart brengen, sturen op flexibiliteit en passen hun processen aan op de beschikbaarheid van energie. Niet omdat het comfortabel is, maar omdat het noodzakelijk is.

Wat wél kan: sturen in plaats van wachten

De gedachte dat er “geen ruimte” is op het net, klopt maar deels. De realiteit is dat beschikbare capaciteit vaak inefficiënt wordt gebruikt.

Op bedrijventerreinen ontstaan inmiddels oplossingen waarbij meerdere bedrijven één aansluiting delen en via energiemanagement vraag en aanbod op elkaar afstemmen. Door opslag, slimme sturing en het combineren van energiestromen benutten zij dezelfde capaciteit veel intensiever. Op de Brainport Industries Campus (BIC) wordt dit al in de praktijk gebracht: één slim energiesysteem voor tientallen maakbedrijven, waarbij groei mogelijk blijft zonder het net oneindig te verzwaren.

Ook bij individuele bedrijven zien we dat sturen werkt. Transportbedrijf Hulshoff koos er jaren geleden voor om volledig elektrisch te gaan rijden. Op dat moment leek dat een risicovolle keuze. Toen zero-emissiezones realiteit werden, hadden zij hun systeem al ingericht waardoor ze ondertussen een voorsprong hebben.

Ook bij St van den Brink wordt één netaansluiting gebruikt waar voorheen meerdere nodig waren, door slim te combineren met batterijopslag en laadinfrastructuur. Niet méér capaciteit, maar slimmer gebruik. Dat zijn geen uitzonderingen meer. Dit is de nieuwe norm.

Schijnschaarste als versneller

De reflex is om netcongestie te zien als blokkade. Maar juist die schijnschaarste dwingt tot oplossingen die elders nog niet nodig zijn. Nederland wordt daarmee een proeftuin voor een nieuw energiesysteem.

Dat zie je bij projecten waar energie integraal wordt benaderd. Denk aan grootschalige batterijoplossingen zoals bij de ENGIE Maxima centrale, waar opslag wordt ingezet om pieken op te vangen en flexibiliteit te creëren. Ook zie je het in sectoren dicht op de eindconsument. Denk aan logistieke spelers zoals Ahold, die hun keten elektrificeren, of luchthavens zoals Schiphol die inzetten op volledig elektrische operaties. Niet omdat alles al perfect geregeld is, maar omdat stilstand geen optie is. Wat hier ontstaat, is kennis die internationaal schaars is.

Concurrentievoordeel bouw je nu op 

Bedrijven die vandaag investeren in flexibiliteit en energiesturing, bouwen meer dan alleen een duurzaam systeem. Ze bouwen controle. Ze zijn minder afhankelijk van netcapaciteit, minder kwetsbaar voor prijsschommelingen en beter voorbereid op nieuwe regelgeving. Dit maakt hen toekomstbestendig. Tegelijk ontwikkelen ze kennis die moeilijk te kopiëren is.

Bedrijven die wachten, bouwen niets. Die blijven afhankelijk van een systeem dat steeds minder ruimte biedt. En dat verschil wordt snel groter. De grootste fout: energie blijven zien als randvoorwaarde. Zolang energie wordt behandeld als kostenpost, blijft het een beperking. Pas wanneer het een strategisch vraagstuk wordt, ontstaat ruimte.

Dat vraagt om keuzes op bestuursniveau. Om verantwoordelijkheid in de top van de organisatie. Om een integrale benadering van energie, data en techniek. Bedrijven die dat serieus nemen, organiseren hun energiehuishouding actief. Ze sturen op gebruik, investeren in flexibiliteit en werken samen met andere partijen om capaciteit beter te benutten. Bedrijven die dat niet doen, blijven wachten op oplossingen van buitenaf.

Organiseer je eigen energiesysteem 

Voor Nederlandse bedrijven is dit het moment om te kiezen. Niet voor méér capaciteit, maar voor méér controle. Niet voor wachten, maar voor sturen. Niet voor afhankelijkheid, maar voor eigenaarschap.

De energietransitie is niet lineair. Dat geldt concreet voor de bedrijven die nu het verschil kunnen maken en ook het meest te verliezen hebben. Voor organisaties zoals KPN, DSM en PostNL is energie geen randvoorwaarde meer, maar een bepalende factor voor hun operatie, kostenstructuur en concurrentiepositie. Concurrenten van deze bedrijven zijn in het buitenland immers al bezig met de energietransitie en dus elders al kennis aan het opdoen. De vraag is dus niet of je moet bewegen, maar hoe snel.

Organiseer je energie zoals je je primaire proces organiseert: met regie, data en verantwoordelijkheid in de boardroom. Stel iemand verantwoordelijk op bestuursniveau. Investeer in flexibiliteit. Werk samen met andere bedrijven om capaciteit te delen. En richt je organisatie in op een systeem dat vanzelf meebeweegt.

De beschikbaarheid, betaalbaarheid en duurzaamheid van de energievoorziening zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden en zijn cruciaal voor een goed economisch- en industriebeleid. De bedrijven die nu actie ondernemen, bouwen hun eigen speelveld. De bedrijven die blijven wachten, blijven afhankelijk van een systeem dat dat niet doet. En in een markt waar energie schaars is, bepaalt dat wie er overblijft én wie buitenspel komt te staan.

Dit artikel verscheen eerder op Energeia.nl.