EQUANS creëert in Zaanstad uniek Nederlandse warmtenet in publiek-private samenwerking

MG 3744

Sinds december 2019 draait in Zaanstad een uniek open warmtenet dat via publiek-private samenwerking tot stand is gekomen. EQUANS stond aan de basis van deze duurzame en innovatieve verwarmingsoplossing en werkt daarvoor samen met warmteproducent BioForte, distributeur Firan en de gemeente Zaanstad. Het Zaanse net staat inmiddels model voor een samenwerkingsvorm waarop ook in andere steden bestaande bebouwing ‘van het gas af’ wordt gehaald.

  • Zaanstad
  • 2019 - heden
  • Gemeente Zaanstad
MG 3729

Net als vele andere Nederlandse gemeenten heeft Zaanstad zich ten doel gesteld om in 2040 klimaatneutraal te zijn. In een gemeente met volop bedrijvigheid zag Zaanstad tien jaar geleden al de eerste kansen. “Aan de ene kant moesten fabrieken betalen om hun warmte af te voeren, maar verderop willen mensen douchen”, vertelt Jan Schreuder van de gemeente. Zaanstad bracht daarop zo’n 30 partijen bij elkaar voor de eerste gesprekken. In 2015 waren drie van hen ervan overtuigd dat zij de oplossing konden leveren: EQUANS, BioForte en Firan. BioForte kon duurzame warmte produceren via een biomassacentrale die draait op lokaal groenafval. Alliander-dochter Firan werd de transportpartner en zette daarvoor een gezamenlijk infrastructuurbedrijf op met gemeente en provincie. Als mede-initiator werd EQUANS de warmteleverancier voor de eerste 2200 huishoudens, waarbij het de volledige leveringsketen bewaakt. Het ontwikkelde en exploiteert daarnaast beide hulpwarmtecentrales en een WKO-systeem voor de nieuwbouw. Zo creëerden zij samen wat nu bekend staat als ‘het Zaanse model’: een net dat toegankelijk is voor diverse bronnen, leveranciers en afnemers, en dat via publiek-private samenwerking tot stand is gekomen.

Bewuste keuze voor open net

Jeanke van der Haar, manager business development bij EQUANS en verantwoordelijk voor duurzame gebiedsontwikkeling, legt de keuze voor een open net uit. “EQUANS wil een belangrijke rol spelen in de energietransitie, en daarbij speelt duurzame warmte een grote rol. We zijn een groot bedrijf, maar zien ook de noodzaak van samenwerking. Je kunt de risico’s verdelen, je creëert ruimte voor de overheid en bewoners om te participeren en daarmee invloed uit te oefenen op een essentiële nutsvoorziening, en je kunt voor elk element de meest competente partij inschakelen. Wij zagen dat het de toekomst was: de wereld ging veranderen en collectieve warmtesystemen zouden daar hoe dan ook een plek in krijgen. De keus voor Zaanstad was logisch: we voelen ons een Zaans bedrijf omdat het hoofdkantoor van onze regio West staat Zaandam staat.”

 

Begonnen met beheersbare objecten

De partijen kozen voor de wijken Hoornseveld en Peldersveld, het dichtstbebouwde cluster van Zaandam, met de grootste warmtevraag per vierkante meter. “Er zijn daardoor relatief weinig transportmeters nodig”, legt Van der Haar uit, “en dat betekent lagere aanlegkosten en minder warmteverlies. Een groot deel van de woningen die nu zijn aangesloten, maken deel uit van vijf wooncomplexen uit de jaren zestig. Grote gebouwen waarvan de afnemers al georganiseerd waren via corporaties en VvE’s. Daarnaast hebben we de nieuwbouwprojecten Gouwpark en Oostzijderpark meegenomen: een kans die langskwam waarbij we op lagere temperaturen kunnen leveren met inzet van een eigen WKO-systeem. We zijn begonnen met beheersbare objecten, maar er staat veel meer vastgoed in deze wijk. Daarover zijn we nu in gesprek, want de leidingen lopen er bij wijze van spreken toch al langs.”

MG 3736
MG 3781

Techniek niet het struikelblok

Drie jaar lang werkten de partijen stapje voor stapje aan een gezamenlijke business case. Die kreeg vorm in één integraal model, want er waren vele afhankelijkheden om in de gaten te houden, vertelt Van der Haar. “De betaalbaarheid voor de bewoners stond steeds op één. Die leggen zich via hun woningcorporaties tenslotte vast voor 15 jaar. We wilden uiteraard dat ze zelfs iets minder zouden betalen. Hun kosten hebben we als eerste ingevuld, van daaruit hebben we alles gecalculeerd.” Jan Schreuder van de gemeente beaamt dat. “De belangen van gebruikers zijn centraal gesteld, de andere partners hebben zich daar op gericht.” Van der Haar: “Daarna hebben we een klein jaar nodig gehad voor de ontwikkeling en bouw. Relatief kort, wat laat zien dat techniek niet het struikelblok is. En dat in een tijd waarin de controverse rondom biomassa en het stikstofprobleem er nog bij kwamen.”

 

In het spel gebracht

De motivatie van EQUANS om mee te doen staat nog altijd fier overeind, vindt Van der Haar. “We hebben veel geleerd en zijn trots op het fraaie eindresultaat. Bovendien staan we nu sterk in de markt als ontwikkel- én samenwerkingspartner voor nieuwe warmtenetten van deze schaal.” Jan Schreuder van de gemeente Zaanstad onderstreept dat. “We hebben het maar mooi met elkaar gefixt. Er waren tientallen redenen om ermee te stoppen, maar toch had iedereen de wil om er wat van te maken, omdat het als waardevol wordt gezien. Dat vind ik knap.” Voor EQUANS wacht een gezonde pijplijn aan nieuwe projecten, die allemaal zijn geïnspireerd door het Zaanse model. Voor Zaanstad zelf is dit nog maar het begin: in 2040 moet de hele gemeente van het gas af zijn. En dat kan voor zo’n 40% van de stad via het open warmtenet.

Oplossing EQUANS

Warmtenet in publiek-private samenwerking met partijen die samen verantwoordelijk zijn van ontwerp tot exploitatie met een duur van minstens 15 jaar. EQUANS verzorgt ontwerp, realisatie en exploitatie van warmte-installaties en is als warmteleverancier verantwoordelijk voor een betrouwbare, betaalbare en duurzame levering aan de afnemers.

We hebben het maar mooi met elkaar gefixt. Iedereen had de wil om er wat van te maken, omdat het als waardevol wordt gezien. Dat vind ik knap.

Jan Schreuder
Gemeente Zaanstad